Aterektomi, bacak damarlarında (periferik arterlerde) darlık veya tıkanıklığa neden olan aterosklerotik plağın özel kateter sistemleriyle damar içinden kontrollü şekilde azaltılması/çıkarılması işlemidir. Halk arasında “damar tıraşlama” diye de bilinir.
Amaç; damarı “sıfırdan yaratmak” değil, plak yükünü azaltıp balon/stent gibi diğer işlemlerin daha etkili ve güvenli uygulanmasına yardımcı olmaktır.
Aterektomi, her darlıkta rutin yapılmaz. Genellikle şu durumlarda gündeme gelir:
Yoğun kireçlenmiş (kalsifik) darlıklar
Balonla genişletmede yetersiz açılma beklenen lezyonlar
Balon sırasında damar yırtılması/diseksiyon riskinin yüksek olduğu durumlar
Stent konulması istenmeyen/istenirse problem yaratabilecek segmentler (damarın yeri ve hastaya göre)
Daha önce işlem görmüş damarda tekrarlayan darlık (seçilmiş olgular)
En sık bacak damarlarında:
Uyluk bölgesi ana damarları (özellikle yüzeyel femoral arter)
Diz çevresi damarları
Bazı seçilmiş olgularda diz altı damarlar
Uygulanabilirlik; lezyonun uzunluğu, kireç yoğunluğu, damarın çapı ve anatomisi ile belirlenir.
Genellikle kasık veya bazen kol/bilekten girilerek, damar içine ince bir kılıf yerleştirilir. Damar içinden görüntüleme ve kılavuz tel ile hedef bölgeye ulaşılır
Kullanılan sisteme göre plak:
Kesilerek/traşlanarak,
Zımparalama benzeri mekanizma ile,
Dönen uçlarla kontrollü şekilde
azaltılabilir. (Hangi sistemin seçileceği, lezyon tipine göre değişir.)
Çoğu zaman aterektomi tek başına final işlem değildir. Sıklıkla ardından:
Balon anjiyoplasti (gerekirse ilaç kaplı balon),
Seçilmiş olgularda stent
uygulanır. Hedef: iyi damar açıklığı + düşük komplikasyon.
Kalsifik plak yükünü azaltarak balonun daha iyi çalışmasına yardımcı olabilir
Bazı olgularda stent ihtiyacını azaltabilir (her zaman değil)
Seçilmiş hastalarda daha düzgün damar lümeni sağlayabilir
Her damar içi işlem gibi aterektominin de riskleri vardır:
Damar duvarında hasar, diseksiyon
Kanama/hematom (giriş yerinde)
Pıhtı/embolizasyon (plak parçalarının aşağıya gitmesi)
Damarın ani tıkanması
Böbrek fonksiyonlarını etkileyebilen kontrast yükü (özellikle riskli hastada)
Risk; hastanın damar yapısına, eşlik eden hastalıklara ve lezyonun tipine göre değişir.
Aynı gün veya kısa yatışla takip edilebilir (hastaya göre)
Bir süre kan sulandırıcı/antiagregan tedavi planlanabilir
Yürüme programı ve risk faktörü kontrolü (sigara, şeker, kolesterol, tansiyon) kritik önemdedir
Düzenli Doppler/klinik takip, “tekrar daralma”yı erken yakalamaya yardımcı olur
Giriş yerinde durmayan kanama, hızla büyüyen şişlik
Bacakta aniden artan ağrı, soğukluk, morarma
Şiddetli nefes darlığı, göğüs ağrısı, bayılma
Hayır. Amaç plağı “sıfırlamak” değil, plak yükünü azaltıp damarı daha güvenli şekilde genişletmeye yardımcı olmaktır.
Hayır. Özellikle kireçli ve zor lezyonlarda seçilmiş hastalarda tercih edilir.
Olabilir. Tekrar daralma riski; damarın bölgesine, lezyon tipine ve risk faktörlerinin kontrolüne bağlıdır. Düzenli takip ve yaşam tarzı/ilaç uyumu çok önemlidir.
Kalp ve damar cerrahisinde 20 yılı aşkın tecrübeye sahip Prof. Dr. Ali Aycan Kavala, koroner bypass’tan varis tedavisine geniş bir yelpazede hasta odaklı, modern tedavi yöntemleri sunmaktadır. Şu an Memorial Şişli Hastanesi’nde hasta kabul etmektedir
