Aort, kalpten çıkan ve vücudun tamamına kan taşıyan en büyük damardır. Aortla ilgili hastalıklar bazen hiç belirti vermeden ilerleyebilir; bazen de ani ve acil tablolarla ortaya çıkabilir. Bu yüzden aort hastalıklarında kritik nokta: doğru tanı + doğru zamanlama.
Bu sayfa aort hastalıklarını genel hatlarıyla açıklar. Uygun hastalarda uygulanabilen cerrahi ve endovasküler (kapalı) yöntemler ayrı sayfalarda detaylandırılacaktır.
Aortta en sık karşılaşılan problemler:
Damarın genişlemesi (anevrizma)
Damar duvarının yırtılması (diseksiyon)
Damarın doğuştan darlığı (koarktasyon)
Bazı hastalarda aort kapağı problemi ile birlikte aort genişlemesi
Aortun hangi bölgesinin etkilendiği önemlidir:
Torakal aort (göğüs içi: çıkan aort, ark, inen aort)
Abdominal aort (karın içi)
Aort anevrizması, aort damarının belirli bir bölümünde normalden fazla genişlemesidir. Zamanla büyüyebilir. Belirli bir çapın üzerine çıktığında veya hızlı büyüdüğünde yırtılma/ruptür riski artar.
Çıkan aort anevrizması
Ark aort anevrizması
İnen torakal aort anevrizması
Abdominal aort anevrizması
Aort diseksiyonu, aort duvarının iç katmanında yırtık oluşması ve kanın damar duvarı katmanları arasına girmesidir. Bu durum hayati risk taşıyabilir ve özellikle “akut diseksiyon” acil müdahale gerektirebilir.
Sıklıkla ani başlayan, çok şiddetli “yırtılır tarzda” göğüs/sırt ağrısı tariflenir. Her zaman klasik olmayabilir; bu yüzden şüphede acil değerlendirme önemlidir.
Koarktasyon, aortun doğuştan darlığıdır. Yetişkin yaşta hipertansiyon, eforla çabuk yorulma gibi bulgularla fark edilebilir. Her hastada görülmez; uygun hastada değerlendirilir.
Evet. Bazı hastalarda aort kapağındaki sorunlar (özellikle aort yetmezliği) ile birlikte çıkan aortta genişleme görülebilir. Bu durumda planlama; kapak durumu ve aortun çapı birlikte değerlendirilerek yapılır.
Aort anevrizması çoğu zaman belirti vermeyebilir. Belirti olduğunda şunlar görülebilir:
Göğüs/sırt ağrısı
Nefes darlığı, çabuk yorulma (özellikle çıkan aort/kök etkilenirse)
Karında nabız gibi atma hissi (abdominal aortta)
Ses kısıklığı, yutma güçlüğü gibi bası bulguları (nadir)
Ani başlayan şiddetli göğüs/sırt/karın ağrısı
Bayılma, soğuk terleme, ani tansiyon düşmesi
Nörolojik bulgular (kol-bacak güçsüzlüğü gibi)
Bu durumlarda acil başvuru gerekir.
Aort hastalıklarında tanı çoğunlukla görüntüleme ile konur:
EKO (özellikle çıkan aort/aort kökü ve kapak değerlendirmesi)
BT anjiyografi (aort haritası için en sık)
MR anjiyografi (bazı hastalarda)
Doppler (bazı periferik değerlendirmelerde)
Amaç; aortun çapını, hastalığın yerini, yaygınlığını ve riskini netleştirmektir.
Aort hastalıklarında tedavi kararı şunlara göre verilir:
Anevrizmanın çapı ve büyüme hızı
Diseksiyon varlığı ve tipi (akut/kronik)
Hastanın şikâyetleri ve ek hastalıkları
Aortun hangi segmentinin etkilendiği
Cerrahi mi, endovasküler mi daha uygun?
Bazı hastalarda düzenli takip ve tansiyon kontrolü yeterliyken, bazı hastalarda planlı müdahale gerekir.
Aort hastalıklarında tedavi; hastalığın yeri (çıkan/inen aort, torakal/abdominal), çapı, büyüme hızı ve risk durumuna göre planlanır. Uygun hastalarda aşağıdaki cerrahi veya endovasküler yöntemler uygulanabilir:
Damar içinden (kapalı) uygulanan stent-greft yöntemleridir. EVAR daha çok abdominal, TEVAR daha çok torakal segmentlerde kullanılır. Uygunluk, damar anatomisine göre değerlendirilir.
Karın içindeki aort anevrizmalarında, damar yapısı ve risk durumuna göre açık cerrahi onarım seçenekler arasındadır.
Göğüs içindeki aort segmentlerinde (çıkan/ark/inen aort) gelişen anevrizmalarda, uygun hastada açık cerrahi ile onarım planlanabilir.
Çıkan aortta genişleme/anevrizma veya bazı özel durumlarda, ilgili segmentin cerrahi olarak onarımı yapılabilir.
Aort kökü genişlemesi veya kapakla birlikte aort kökü problemlerinde, kök cerrahisi gündeme gelebilir.
Aort kökü ve aort kapağının birlikte tedavi edilmesi gereken durumlarda uygulanabilen cerrahi yöntemlerden biridir.
Uygun hastalarda aort kökü onarılırken aort kapağının korunabildiği bir cerrahi yaklaşımdır (uygunluk hastaya göre belirlenir).
Akut diseksiyon gibi acil tablolar, hastanın durumuna göre acil cerrahi müdahale gerektirebilir.
Aort arkı tutulumu olan seçilmiş vakalarda, ileri cerrahi tekniklerle onarım planlanabilir.
Aort genişlemesi/anevrizma saptandıysa düzenli takip planı şarttır
Hipertansiyon varsa ve ailede aort problemi öyküsü bulunuyorsa
Ani ve şiddetli göğüs/sırt/karın ağrısı geliştiyse (acil)
Aort kapağı sorunu ile birlikte aort genişlemesi varsa
Belirti vermeyebilir ama risk; çap, büyüme hızı ve bulunduğu bölgeye göre değişir. Bu yüzden düzenli kontrol önemlidir
Hayır. Ama üfürümün nedeni netleştirilmelidir. En doğru değerlendirme EKO ile yapılır.
Hayır. EVAR/TEVAR (damar içinden stent-greft) için damar yapısının uygun olması gerekir; uygunluk BT anjiyo ile değerlendirilir.
Kalp ve damar cerrahisinde 20 yılı aşkın tecrübeye sahip Prof. Dr. Ali Aycan Kavala, koroner bypass’tan varis tedavisine geniş bir yelpazede hasta odaklı, modern tedavi yöntemleri sunmaktadır. Şu an Memorial Şişli Hastanesi’nde hasta kabul etmektedir