Periferik arter hastalığı (PAH), bacaklara kan taşıyan atardamarların daralması veya tıkanması ile ortaya çıkan dolaşım problemidir. En sık neden ateroskleroz (damar sertliği/kireçlenme) olup, zamanla damarın iç yüzeyinde plak birikmesi kan akımını azaltır.
Bacaklara giden kan azalınca; yürürken ağrı, çabuk yorulma, ayakta üşüme, yara geç iyileşmesi gibi şikâyetler görülebilir. İleri evrede durum kritik bacak iskemisine kadar ilerleyebilir.
Periferik arter hastalığının en tipik belirtisi:
Yürümekle başlayan, durunca geçen baldır/kalça/uyluk ağrısı (klodikasyon)
Diğer sık bulgular:
Bacakta/ayakta soğukluk, üşüme
Uyuşma, karıncalanma, çabuk yorulma
Ayak bileği/ayakta nabızların zayıflaması
Tırnak ve deride beslenme bozukluğu, kıllanmanın azalması
Yara geç iyileşmesi, renk değişikliği
Aşağıdaki bulgular “bekleme” değil, acil değerlendirme gerektirir:
Bacak/ayakta ani başlayan şiddetli ağrı
Ayakta soğukluk + solukluk/morarma
Yeni gelişen his kaybı veya hareket kaybı
Var olan yarada hızlı kötüleşme, siyahlaşma (gangren şüphesi)
Periferik arter hastalığı açısından risk artıran başlıca faktörler:
Sigara
Diyabet
Yüksek tansiyon
Yüksek kolesterol
İleri yaş
Böbrek yetmezliği
Ailede damar hastalığı öyküsü
En net gerçek: Sigara + diyabet birleşince bacak damar hastalığı daha hızlı ve daha ağır seyreder.
Tanı; şikâyet, muayene ve damar görüntüleme ile konur. En sık kullanılan yöntemler:
Fizik muayene ve nabız değerlendirmesi
ABI (Ayak bileği-kol indeksi): Basit ve çok değerli bir test
Doppler ultrason
Gerekirse BT anjiyografi / MR anjiyografi
Tedavi planında anjiyografi (girişimsel görüntüleme)
Tedavi yaklaşımı hastalığın şiddetine göre değişir:
Klaudikasyon (yürümekle ağrı): Öncelik yaşam tarzı + ilaç + yürüyüş programı
İstirahat ağrısı / yara / doku kaybı: Kan akımını artıracak girişimsel veya cerrahi tedaviler daha sık gerekir
Akut tıkanıklık: Zaman kritiktir; hızlı müdahale gerekebilir
Periferik arter hastalığında hedef iki şeydir:
Şikâyeti azaltmak, yürüyüş mesafesini artırmak
Bacağı/ayağı kaybetme riskini azaltmak
Tedavi; hastanın damar yapısına ve darlığın yerine göre planlanır.
Sigaranın bırakılması
Şeker, tansiyon, kolesterol kontrolü
Düzenli yürüyüş programı
Kilo kontrolü ve beslenme düzeni
Damar koruyucu/kan sulandırıcı (antiagregan) tedaviler
Kolesterol düşürücü (statin) tedaviler
Yürüyüş mesafesini artırmaya yönelik ilaçlar (hasta bazında)
Uygun hastada daha küçük kesiyle yapılan yöntemler:
(Kapsama göre) İlaç kaplı balon / stent seçenekleri
Daha ileri/uzun segment hastalıkta veya uygun olmayan anatomide:
Periferik bypass (bacak bypass)
(Seçilmiş olguda) Endarterektomi
(Zorunlu kalınırsa) Amputasyon (damarsal endikasyonla) – amaç bacağı kurtarmak mümkün değilse hayatı korumaktır
Diyabet; sinir hasarı ve enfeksiyon riskini artırırken, damar tıkanıklığı da yaraya kan gitmesini azaltır. Bu ikisi birleşince küçük bir yara bile hızla büyüyebilir. Diyabetik hastada:
Yaranın erken değerlendirilmesi
Damar açıklığının hızla kontrol edilmesi
Enfeksiyon yönetimi
bacak kaybını önlemede kritiktir.
Şikâyetlerin takibi (yürüyüş mesafesi, ağrı)
Nabız muayenesi + ABI/Doppler kontrolleri
Girişim sonrası; damar açıklığını izlemek için düzenli takip
Bu tarif periferik arter hastalığı için tipiktir. Kesin tanı için muayene + ABI/Doppler gerekir.
Hayır. Sigara, diyabet ve kolesterol yüksekliği varsa daha genç yaşta da görülebilir.
Hayır. Lezyonun yerine ve yapısına göre balon/stent/aterektomi gibi damar içi yöntemler veya cerrahi bypass seçenekleri planlanır.
Kalp ve damar cerrahisinde 20 yılı aşkın tecrübeye sahip Prof. Dr. Ali Aycan Kavala, koroner bypass’tan varis tedavisine geniş bir yelpazede hasta odaklı, modern tedavi yöntemleri sunmaktadır. Şu an Memorial Şişli Hastanesi’nde hasta kabul etmektedir